ΜΑΪΣΤΕΡ ΕΚΑΡΤ – Η ΑΠΟΨΗ ΤΗΣ ΔΥΣΗΣ

Γιά τον Έκαρτ η Θεότητα (Gottheit) είναι το Υποβαθρο των
πάντων, το Αληθινό Ον που ταυτίζεται με τον Αιώνιο Πατέρα.
Από την Θεότητα διακρίνεται ο Θεός (Gott), σαν Προσωπική
Ύπαρξη που Αποτελεί Μία Αιώνια Δραστηριότητα Της Θεότητας,
που Γεννά την Εικόνα Της και Επιβεβαιώνει την Ταυτότητά Τους
στο Πνεύμα Της Ενότητας. Η Αγία Τριάδα Είναι ακριβώς η
Διάκριση και η Ένωση των Τριών Στιγμών στο Αιώνιο Γίγνεσθαι
του Θεού. Είναι ο Θεός (ο Τριαδικός Θεός, που Προβάλλεται
σαν Λόγος – δηλαδή η Ενεργή Όψη της Τριάδας) που θα
δημιουργήσει τους διάφορους κόσμους, τους Πνευματικούς
Κόσμους του Δημιουργού Λόγου, του Παγκοσμίου Πνεύματος,
που εμνέονται από το Άγιο Πνεύμα της Ενότητας, τους
κατώτερους νοητικούς κόσμους, των νοερών όντων, τους κόσμους
των αισθητών.
Ο Θεός Είναι Παρών σε όλη την δημιουργία και σε όλα τα όντα
και σε ολόκληρη την δημιουργία εκδηλώνεται μία τάση γιά
συνειδητοποίηση της Ίδιας Ουσίας του Θεού, σαν πραγματικής
ουσίας των όντων, είτε κυριολεκτικά, είτε μεταφορικά.
Έτσσι όλα τείνουν να επιστρέψουν στο Θεό. Από μία άποψη
δεν θα μπορούσαμε να γνωρίσουμε τον Θεό αν κατά κάποιο
τρόπο δεν είχαμε την Ίδια Ουσία με Αυτόν, ή τέλος πάντων
κάποια συγγένεια, ή κάποια ειδική σχέση.
Η Ένωση με την Θεότητα γίνεται όταν ξεπερνούμε τον
αισθητό κόσμο, την διανοητική διαδικασία που έχει ένα
όριο, το ίδιο το Πεδίο του Δημιουργού Λόγου, του
Παγκοσμίου Πνεύματος (του Θεού). Ο Χριστός ήταν κάποιος που
το πραγματοποίησε: Είναι ο Πρώτυπος Άνθρωπος, ο Θεάνθρωπος,
ο υιός του ανθρώπου, ο Υιός του Θεού, που Είναι Ένα με τον
Πατέρα.

ΣΑΝΚΑΡΑ – Η ΑΠΟΨΗ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ

Σύμφωνα με τον Σανκάρα (που ερμηνεύει, κατά την αντίληψή
του τα Ουπανισάδ) υπάρχει Μία Και Μόνη Πραγματικότητα,
το Βράχμαν, το Οποίο αποτελεί το Υπόβαθρο κάθε ύπαρξης,
κάθε εκδήλωσης ύπαρξης. Αυτό Είναι το Πραγματικό Υπόβαθρο
του Άτμαν (του Πγκόσμιου Πνεύματος που ενυπάρχει σε κάθε
ον), του τζίβα (της εμπειρικής ψυχής, της ψυχονοητικής
δυνατότητας και δραστηριότητας), του πράνα (της παγκόσμιας
ενέργειας που εξατομικεύεται σε όλα τα όντα), του ακάσα
(της ενέργειας-ύλης που παράγει όλα τα υλικά φαινόμενα).
Όλοι αυτοί οι “κόσμοι” που προέρχονται από την αβίντυα
(μεταφυσική άγνοια) και διατηρούνται χάρις στην αντυάσα
την ροπή και εμμονή που αντιλαμβάνεται σαν πραγματικό
αυτό που είναι απλά μία δραστηριότητα) κάνοντας έτσι
μία λαθεμένη μεταφορά (αντυαρόπα) χαρακτηρίζονται σαν
μίθυα (ψευδαίσθηση, όχι ανύπαρκτο – είναι πρασίντα,
ψυχολογικό δεδομένο).
Γιά να Βιώσουμε το Βράχμαν, γιά να φτάσουμε στο μόκσα
(το τουρίγια των Ουπανισάδ) θα πρέπει να “ξεπεράσουμε”
την αισθητήρια δραστηριότητα, την νοητική δραστηριότητα
του τζίβα (μάνας, αχαμκάρα, μπούντι) και τις τρεις
καταστάσεις του Άτμαν (βίσυα – αντίληψη της ύπαρξης στον
απέραντο χώρο, ταϊτάσα – αντίληψη της απέραντης συνείδησης,
πράτζνα – αντίληψη πέρα από την ύπαρξη και την μη-ύπαρξη),
που αντιστοιχούν στον Ισβάρα της θρησκείας και να
φτάσουμε στην τέταρτη κατάσταση του Άτμαν (το τουρίγια),
όπου γίνεται αντιληπτό ότι το Άτμαν Είναι Αυτό Το Ίδιο
Το Βράχμαν στην πραγματικότητα.

Η ΒΟΥΔΙΣΤΙΚΗ ΣΟΦΙΑ

Σύμφωνα με την αρχική διδασκαλία του Βούδα, η Πραγματική
Κατάσταση Ύπαρξης, που γίνεται αντιληπτή σαν Φώτιση, σαν
Νιρβάνα (δηλαδή σβήσιμο όλων των διαδικασιών μίας
προσωπικής ύπαρξης), μπορεί να Βιωθεί όταν στραφούμε
προς τα έσω, πέρα από την αισθητηριακή δραστηριότητα
και μέσω του διαλογισμού σταματήσουμε σταδιακά την
νοητική δραστηριότητα:
α)Τα τέσσερα ντυάνα που σχετίζονται με το σταμάτημα του
σάμτζνα (αντίληψης), του σαμσκάρα(σκεπτοδιαδικασία,
νοητικά εντυπώματα, κλπ), του βιτζνάνα (συνείδηση μίας
“προσωπικής” ύπαρξης), και την συγκομιδή της όλης
προσπάθειας που μας οδηγεί σε μία πιό εσωτερική κατάσταση.
β) Τα τέσσερα σαμαπάτι που σχετίζονται με το σταμάτημα
των διαφόρων ποικιλιών του βιτζνάνα στην πιό εσωτερική
του κατάσταση που επιτεύχθηκε από την προηγούμενη άσκηση
του ντυάνα (τρία επίπεδα) και την συγκομιδή της όλης
προσπάθειας που μας οδηγεί στην πιό εσωτερική κατάσταση
της Πραγματικής Ύπαρξης. Η εγκατάλειψη οποιασδήποτε
αντίληψης που έχει ήδη υπερβεί την έννοια της ύπαρξης ή
της μη-ύπαρξης, οδηγεί στο Νιρβάνα, στο Ασαμσκρίτα.

Στην διάρκεια της βουδιστικής ιστορίας αναπτύχθηκαν
κι άλλες αντιλήψεις που χωρίς να αρνιούνται το “πνεύμα”
του αρχικού βουδισμού επιχείρησαν μία πιό άμεση αντίληψη
της Πραγματικότητας και μία πιό άμεση πραγμάτωση:
Η αντίληψη της Σχολής Σουνυαβάντα ότι όλα είναι κενότητα
καταργεί στην ουσία την προσπάθεια να ξεπεράσουμε τις
ποικιλίες της νοητικής δραστηριότητας, που αυτοκαταργούνται…
Η αντίληψη της Σχολής Γιογκακάρα ότι όλα είναι “νους”
(βιτζνάνα, σε διάφορες ποικιλίες), μας δίνει ουσιαστικά
αυτονομία απέναντι στην νοητική δραστηριότητα, που
απορρίπτεται σαν μη αληθινή…
Η αντίληψη της Σχολής Ζεν ότι υπάρχει μόνο η Βουδική
Φύση μας που απλά “παραβλέπεται” όταν η ροή της “συνείδησης”
σταματά στα “φαινόμενα”, υποδεικνύει απλά ότι είμαστε
εξαρχής και γιά πάντα αυτό που είμαστε και δεν χρειάζεται
καμία προσπάθεια (παρά μόνο, ίσως, μία υπόδειξη, γιά να
“ξυπνήσουμε”). Οι θεωρίες, η φώτιση, η άγνοια, η
προσπάθεια, η θρησκεία, είναι όλα ανοησίες, μαζί με τις
άλλες ανοησίες…

Η ΔΥΤΙΚΗ ΣΟΦΙΑ – Η ΝΗΠΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Η Νηπτική παράδοση, που αποτυπώνεται ως ένα σημείο στην
«Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών» (σε πέντε τόμους, ιερά
κείμενα που γράφτηκαν στην διάρκεια αιώνων, από διάφορους
ασκητές της ορθόδοξης χριστιανικής παράδοσης) αποτελεί
κατά την ταπεινή γνώμη μας τον κύριο και ίσως μόνον
εκφραστή της χριστιανικής πνευματικότητας, παγκόσμια,
(μολονότι  υπήρξε και στην Δύση μία αξιόλογη πνευματική
παράδοση -Άγιος Φραγκίσκος της Ασσίζης, Μάιστερ Έκαρτ,
Αγία Θηρεσία, Άγιος Ιωάννης του Σταυρού, κλπ). Η «διάκριση»
της ύπαρξης από την Πηγή της, τον Θεό, που θεμελιώνεται
δογματικά γιά να διαφυλαχθεί η Καθαρότητα και
Υπερβατικότητα του Θεού, ξεπερνιέται στην Ένωση με τον
Θεό, στην Θέωση, που γίνεται δυνατή μέσα από την νηπτική
άσκηση.

Η Ένωση με τον Θεό είναι δυνατή μόνο όταν ο νους, το
πνευματικό στοιχείο της δεδομένης ύπαρξης, ξεπερνά κάθε
δραστηριότητα και γίνεται τελικά άμορφος. Μόνο τότε μπορεί
να αντιληφθεί τον Θεό. Σε αυτή την πορεία, πέρα από την
εξωτερική πειθαρχία και το  σταμάτημα της αισθητηριακής
δραστηριότητας (στην διάρκεια της νηπτικής άσκησης),
υπάρχουν τρεις νοητικές καταστάσεις που πρέπει να
επιτευχθούν και σχετίζονται με τις νοητικές λειτουργίες
και τα είδη του «λογισμού»:
α) Ξεπέρασμα της αντίληψης (του εμπαθούς λογισμού),
β) Ξεπέρασμα της σκεπτοδιαδικασίας (του αγγελικού λογισμού),
γ) Ξεπέρασμα της αντίληψης του εγώ (του απλού λογισμού).
Στην συνέχεια πρέπει να βιώσουμε μία ακόμα πιό εσωτερική
κατάσταση που σχετίζεται με την εσωτερική νόηση, την
απαλλαγμένη από λογισμούς και την Θεώρηση του Δημιουργικού
Λόγου, του Λόγου σε Δραστηριότητα, που Διακρίνεται από τον
Λόγο στους Κόλπους του Πατέρα. Υπάρχουν τρεις ποικιλίες
αυτής της εμπειρίας:
α) Η Κατάσταση του άμορφου νου που μας Ενώνει με τον
Δημιουργικό Λόγο, που Απλώνεται σε όλο τον χώρο,
β) Η Κατάσταση του ασχημάτιστου νου  που μας Ενώνει με
τον Δημιουργικό Λόγο που Είναι Άπειρος,
γ) Η Κατάσταση του ανείδεου (μονοειδούς) νου που μας Ενώνει
με τον Δημιουργικό Λόγο Καθεαυτόν.

Έτσι από στάδιο σε στάδιο και μέσω του Δημιουργικού Λόγου
φτάνουμε στο Κατώφλι του Θεού. Η εγκατάλειψη οποιασδήποτε
αντίληψης, οποιασδήποτε ύπαρξης μας φέρνει μέσω του Λόγου
στους Κόλπους του Πατέρα κι Ενωνόμαστε μαζί με τον Λόγο
με τον Πατέρα, τον Θεό και Θεωνόμαστε κατά χάριν (σύμφωνα
με την δογματική διδασκαλία – κατά φύσιν πιστεύουμε εμείς).

Η ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΣΟΦΙΑ – ΣΑΜΚΥΑ ΓΙΟΓΚΑ

Σύμφωνα με το Σαμκύα Γιόγκα (Πανταζάλι, Γιόγκα Σούτρα,
πριν 23 αιώνες) το Πουρουσά, η Πραγματική Ύπαρξη, Πνεύμα,
Αιώνιο, Αμόλυντο, Μακάριο, δεν Έχει καμία σχέση με το
Πρακρίτι, Φύση, Ενέργεια, Δραστηριότητα, Κατάσταση,
Φαινόμενο, κλπ. Στην Φυσική Κατάσταση του Καϊβαλγία,
της Απομόνωσης του Πνεύματος από την Δραστηριότητα,
(που επιτυγχάνεται με την συγκέντρωση) το Πνεύμα
ο Θεατής, αναπαύεται στην Ίδια Του την Αδιαφοροποίητη
Κατάσταση (Γιόγκα Σούτρα Ι,3). Στην κατάσταση της
άγνοιας το Πνεύμα ταυτίζεται με την Δραστηριότητα
και τους μετασχηματισμούς της ( Γιόγκα Σούτρα, Ι,4).
Έτσι το Πνεύμα αποκτά υποκειμενική και αντικειμενική
εμπειρία των κόσμων και της ζωής. Όλη αυτή η εμπειρία
όμως είναι όχι μόνο κατάσταση άγνοιας αλλά συχνά
είναι οδυνηρή…

Η Λύτρωση, η Γνώση της Αληθινής Ύπαρξης, σημαίνει
λοιπόν Απομόνωση του Πνεύματος από την Δραστηριότητα.
Αυτό επιτυγχάνεται με το Γιόγκα που είναι η
συγκράτηση του τσιττά (του νου, με την γενική έννοια),
από το να παίρνει διάφορες μορφές – τα βρίττις,
νοητικοί μετασχηματισμοί – (Γιόγκα Σούτρα Ι,2).
Σε αυτή την διαδικασία (που είναι έλεγχος και
σταμάτημα, σταδιακά, της δραστηριότητας) μετά την
εξωτερική προπαρασκευή, υπάρχουν τρεις νοητικές
καταστάσεις που πρέπει να επιτευχθούν, σαμπράτζνατα
σαμάντι, που σχετίζονται με τις τρεις νοητικές
λειτουργίες:
α) του μάνας – την δραστηριότητα τάμας του Πρακρίτι
στο νοητικό επίπεδο -  με τέσσεριςποικιλίες, σαβιτάρκα,
νιρβιτάρκα, σαβισάρα, νιρβισάρα σαμάντι,
β) του αχαμκάρα – την δραστηριότητα ράζα του Πρακρίτι
στο νοητικό επίπεδο – σανάντα σαμάντι,
γ) του μπούντι – την δραστηριότητα σάττβα του Πρακρίτι
στο νοητικό επίπεδο – σασμιτά σαμάντι,
(Γιόγκα Σούτρα Ι,17).
Στην συνέχεια πρέπει να επιτευχθεί μιά ακόμα πιό
εσωτερική κατάσταση το ασαμπράτζνατα σαμάντι που έχει
επίσης τρεις ποικιλίες και σχετίζεται με το μαχάτ,
τον παγκόσμιο νου – και τις τρεις δραστηριότητες του
Πρακρίτι, τάμας, ράζα, σάττβα, στο υπερνοητικό επίπεδο.
Το ασαμπράτζνατα σαμάντι είναι η Κατάσταση της
Παγκόσμιας Συνείδησης, στις διαφοροποιήσεις Της, είναι
το επίπεδο του Ισβάρα της εξωτερικής θρησκείας
(Γιόγκα Σούτρα, Ι, 18,19,20).

Η εγκατάλειψη ακόμα κι αυτής της Αντίληψης Μίας
Παγκόσμιας Συνείδησης σημαίνει την παύση της
Δραστηριότητας της Φύσης που επανέρχεται στην Αρχική
Ηρεμία της (Αβυάκτα, ισορροπία των δυνάμεων της Φύσης,
των γκούνα, σάττβα, ράζα, τάμας). Είναι η Κατάσταση
του Απολύτου, όπου το Πνεύμα θεάται Εαυτόν, το Αιώνιο,
το Αμετάβλητο (Γιόγκα Σούτρα ΙV, 33).

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Έχουν περάσει τουλάχιστον 500.000 χρόνια από τότε που ο
άνθρωπος άφησε το προανθρώπινο στάδιο και πέρασε από το
προσυνειδητό χάος στην συνείδηση κι έγινε πραγματικά
άνθρωπος. Από τότε μέχρι σήμερα ο άνθρωπος εξελίχθηκε αρκετά
αλλά έχει ακόμα πολύ μέλλον. Στην πραγματικότητα δεν είναι
ούτε στα μέσα της εξέλιξής του σαν είδος. Ο τέλειος άνθρωπος
που οραματίστηκαν ο Βούδας, ο Πλάτωνας, ο Χριστός κι άλλοι
σπουδαίοι άνθρωποι, παραμένει ένα μακρινό ιδανικό σε
σύγκριση με τον σημερινό ανολοκλήρωτο άνθρωπο. Σήμερα, στον
21ο αιώνα, μολονότι οι άνθρωποι θέλουν να πιστεύουν ότι είναι
ολοκληρωμένα όντα, ότι έχουν γνώση, μέσα, πολιτισμό, στην
πραγματικότητα, η παγκόσμια κοινωνική, οικονομική και
πολιτική κατάσταση, αποδεικνύουν ότι είναι ακόμα βάρβαροι.
Πνευματικά (με την έννοια του συνόλου των νοητικών
δυνατοτήτων) ο άνθρωπος παραμένει σε ημιάγρια κατάσταση.
Ο άνθρωπος είναι φιλοσοφικά τελείως αγράμματος ακόμα κι
αυτοί που τελειώνουν πανεπιστήμια.

Όλοι σχεδόν οι άνθρωποι του πλανήτη είναι ακόμα σε μία
πνευματική ομίχλη, που οι αρχαίοι ανατολικοί ονόμαζαν
“Μάγια”. Σχεδόν όλοι οι άνθρωποι ταυτίζουν την Πραγματική
Ύπαρξή τους με την αντίληψη που έχουν γιά την ύπαρξή τους,
με τις σχέσεις με τον εξωτερικό κόσμο, με τις εξωτερικές
αντιλήψεις, τις αισθητήριες εμπειρίες, κλπ. Ταυτίζουν
δηλαδή την Ύπαρξη (την “Συνείδηση Του Είναι”) με το
περιεχόμενο της Συνείδησης, με την δραστηριότητα της
Συνείδησης. Θεωρούν ό,τι όταν λέμε ότι η Πραγματική
Ύπαρξη αποτελεί Ένα Υπόβαθρο Ανεξάρτητο από το περιεχόμενό
της κι ότι μέσω του Διαλογισμού (του σταματήματος της
νοητικής δραστηριότητας) μπορούμε να Βιώσουμε την Αληθινή
Ύπαρξη, υποστηρίζουμε κάτι αδύνατο κι ανόητο. Εφόσον
θεωρούν ότι η ύπαρξή τους είναι το νοητικό περιεχόμενο
πιστεύουν πως σταματώντας την νοητική δραστηριότητα
οδηγούνται στην μη ύπαρξη, στην μη συνείδηση της ύπαρξης.
Αναρωτιούνται πως είναι δυνατόν η συνείδηση (που εξορισμού
είναι αντίληψη της ύπαρξης) να έχει αντίληψη της μη ύπαρξης.
Είναι, λογικά, αντιφατικό κι ανόητο.

Στην πραγματικότητα, λόγω της μη εξέλιξης του είδους, λόγω
ανωριμότητας, κάνουν ένα χονδροειδές λογικό σφάλμα.
Ταυτίζουν πράγματα που ανήκουν σε διαφορετικές λογικές
κατηγορίες. Η Ύπαρξη (η Συνείδηση) Είναι τελείως διαφορετικό
πράγμα από το περιεχόμενο της Συνείδησης. Το Ένα ανήκει στην
κατηγορία Ουσία και το άλλο στην κατηγορία δραστηριότητα.
Γιά να δανειστούμε ένα παράδειγμα από τον φυσικό κόσμο
είναι σαν να θέλουμε να ταυτίσουμε την θάλασσα με τις
διακυμάνσεις της επιφάνειας. Το ένα ανήκει στην κατηγορία
ουσία, το άλλο στην κατηγορία δραστηριότητα. Πως μπορούν να
ταυτιστούν; Το ίδιο συμβαίνει με την Ύπαρξη (την Συνείδηση),
Είναι τελείως διαφορετικό πράγμα από το περιεχόμενό της.
Είναι σαν να στεκόμαστε σε ένα παράθυρο. Κοιτάμε έξω,
έχουμε αλληλεπίδραση, αντίληψη και αντίδραση, σε όσα
συμβαίνουν έξω και μετά κλείνουμε το παράθυρο και στρεφόμαστε
μέσα. Τώρα έχουμε συναίσθηση του εσωτερικού χώρου. Όταν
λοιπόν με τον Διαλογισμό (το σταμάτημα της νοητικής
δραστηριότητας) ξεπερνάμε την εξωτερική αντίληψη, την
σκεπτοδιαδικασία και τον συσχετισμό με το έξω, ακόμα και την
αντίληψη μίας ύπαρξης κάπου στον εξωτερικό χώρο, δεν
οδηγούμαστε στο τίποτα αλλά αρχίζουμε να έχουμε Συναίσθηση
της Ιδίας Ύπαρξης, του Εαυτού, σαν Απλής και Καθαρής Ύπαρξης,
χωρίς προσδιορισμούς. (Χρησιμοποιούμε αντί γιά την λέξη
αντίληψη την λέξη Συναίσθηση γιατί η αντίληψη του εξωτερικού
είναι μία δραστηριότητα, μία ενέργεια, που διοχετεύεται σε
κάτι “άλλο”, ενώ η Συναίσθηση είναι μία ενέργεια που
διερευνά το Εαυτό). Αυτό που Βιώνουμε όταν σταματήσει η
νοητική δραστηριότητα είναι η Ύπαρξη, Τελείως Απλή, Καθαρή,
χωρίς προσδιορισμούς. Μία Ύπαρξη που δεν έχει όριο και όσο
κι αν επεκτείνεται δεν έχει όρια αλλά καταλαμβάνει τον
επεκτεινόμενο χώρο. Όσο ωριμάζει αυτή η αντίληψη,
συνειδητοποιούμε ότι δεν είναι η Συνείδηση που Απλώνεται
σε όλο τον χώρο, η Συνείδηση Είναι Άπειρη και περικλείνει
τον χώρο. Συμβαίνει δηλαδή μία αντιστροφή εδώ. Δεν είμαστε
μέσα στον χώρο, Εμείς περικλείνουμε τον χώρο. Αυτού του
Είδους η Ύπαρξη, επειδή ακριβώς λείπουν οι προσδιορισμοί,
ταυτίζεται με την μη-ύπαρξη. Στην πραγματικότητα έχουμε
εμπειρία Μίας Διευρυμένης Ύπαρξης, όπου ύπαρξη και μη-ύπαρξη
δεν έχουν νόημα. Είναι το Παγκόσμιο Πνεύμα, ο Παγκόσμιος
Λόγος των δυτικών, ο Ισβάρα ταν ανατολικών. Η εγκατάλειψη
ακόμα κι αυτής της Αντίληψης οδηγεί στο Απόλυτο, στο Άπειρο
Θείο, στο Ιερό.

Αν κι όλα αυτά που λέγονται και περιγράφονται εδώ και τρεις
χιλιάδες χρόνια, ξεκινώντας από τις Ουπανισάδ, τον Βούδα,
τον Λάο Τσε, τον Χριστό,  τον Πλάτωνα, τον Πλωτίνο, κι όλη
σχεδόν την Δυτική Φιλοσοφία, μέχρι τους σύγχρονους
υπαρξιστές, οι σύγχρονοι άνθρωποι (ακόμα κι αυτοί που
θεωρούνται μορφωμένοι), εξακολουθούν να ζουν μέσα στην
πνευματική αμάθεια ταυτίζοντας την Ύπαρξη (δηλαδή την
“Ουσία”) με την νοητική δραστηριότητα (το μικρό, ψυχολογικό,
εγώ, την προσωπικότητα τους). Κάνει μάλιστα εντύπωση πως
ενώ όλοι οι Σοφοί προσπαθούν να ξεπεράσουν το μικρό εγώ
γιά να Αναδυθούν στο Άπειρο, όλοι αυτοί που διαφεντεύουν
τον κόσμο, κι αυτοί που τους ακολουθούν, ταυτίζονται τόσο
πολύ με την τυφλή προσωπικότητά τους, που οδηγούν την
ανθρωπότητα σε ένα παγκόσμιο παραλήρημα.

Είναι σίγουρο πως το ανθρώπινο είδος γιά να εξελιχθεί και
να φτάσει στο επίπεδο του φωτισμένου (κατά τον Βούδα),
ή του άγιου, του θεωμένου (κατά τον Χριστό), του Αληθινού
Όντος (κατά τον Πλάτωνα), της Αληθινής Ύπαρξης (κατά
τους σύγχρονους υπαρξιστές), θα χρειαστεί κάποιες
χιλιετηρίδες. Μέχρι τότε οι Σοφοί θα φωνάζουν στην έρημο
της άγνοιας, ενώ οι έμποροι των εθνών, οι μεσάζοντες και
τα πρόβατα θα εμπορεύονται ψυχές και σάρκες.